Po raz pierwszy pomysł, aby zorganizować w Poznaniu ogólnopolską wystawę z okazji 10 lat niepodległości, pojawił się w 1923 roku, jednak przygotowania nabrały tempa dopiero trzy lata później. 2 lipca 1926 roku zapadła decyzja o jej organizacji, a rok później 1 maja zawiązało się Towarzystwo Powszechnej Wystawy Krajowej z prezydentem Poznania Cyrylem Ratajskim jako prezesem i wybrano Komitet Honorowy z marszałkiem Józefem Piłsudskim na czele. Inicjatywę przypieczętował prezydent RP Ignacy Mościcki, w październiku 1927 roku przyjmując protektorat nad wystawą. „Zabraliśmy się do dzieła wielkiego”, napisał wtedy naczelny dyrektor Pewuki Stanisław Wachowiak. Wystawowy pociąg się rozpędzał, ale załoga nie przewidziała, że krótko przed metą będzie musiał gwałtowanie hamować.
Pewuka miała zająć olbrzymi, 65-hektarowy teren, wielkością znacznie przekraczający obszar ówczesnych (i dzisiejszych) Targów Poznańskich. Pod jej budowę prócz terenów targowych przeznaczono należące do Uniwersytetu Poznańskiego działki wokół ul. Śniadeckich, Park Wilsona (tereny wschodnie A, B, C i D) i grunty orne między ulicami Wyspiańskiego, Chociszewskiego, Jarochowskiego i Szosą Okrężną (tereny zachodnie E, dzisiaj Park Kasprowicza). W ciągu dwóch lat zamierzano zbudować 112 pawilonów wystawowych z niezbędną infrastrukturą. Podobne przedsięwzięcia w Europie i na świecie realizowano nie krócej niż 5 lat. Pomysł wydawał się szalony – czasu było dramatycznie mało, teren inwestycji ogromny, a rozmach dotąd niespotykany. Budowę rozpoczęto w 1927 roku i zintensyfikowano w kolejnym roku. Wtedy jeszcze nikt nawet nie przypuszczał, że zbliżająca się zima będzie zimą stulecia.
Pierwsze hale i pawilony wystawowe stanęły na terenach wschodnich, zabudowa terenów zachodnich zaczęła się później. Pusty, niezadrzewiony obszar E był idealnym miejscem do zaplanowania atrakcyjnej urbanistycznie i architektonicznie przestrzeni wystawienniczej. Przy przeszklonym, monumentalnym wejściu głównym z wysoką wieżą rozpoczynała się długa, szeroka aleja, która dzieliła teren na dwie części. Po lewej stronie znajdowały się pawilony firm związanych z przemysłem spożywczym, po prawej wystawa rolnicza i część rozrywkowa z Wesołym Miasteczkiem, stadionem zwanym Areną i restauracją Dancing. Na zamknięciu głównej alei zbudowano jeden z najciekawszych architektonicznie obiektów Pewuki, modernistyczny Pawilon Nawozów Sztucznych projektu Szymona Syrkusa.
Kierownikiem budowy terenów zachodnich wystawy został Witold Szulc powiatowy inspektor budowlany w Śremie. Nadzorował budowę pawilonów i towarzyszącej im infrastruktury. Zadanie, zważywszy na walory terenu, wydawało się proste. Do czasu, kiedy w listopadzie 1928 roku pojawił się intensywny śnieg, a temperatury zaczęły gwałtownie spadać. W tym czasie strefa E świeciła pustkami, stało tu zaledwie kilka pawilonów, najczęściej jeszcze w budowie, a pogoda stawała się coraz gorsza. Zastój spowodowany niespotykanymi mrozami mógł zniweczyć wysiłki organizatorów, groził niedotrzymaniem terminu otwarcia wystawy i międzynarodową kompromitacją, ponieważ już w 1928 roku zgłoszono kilkadziesiąt wycieczek zagranicznych, w większości z Ameryki Północnej. Stan robót na terenie E w 1928 i na początku 1929 roku pokazują unikatowe fotografie, które kiedyś być może należały do Szulca i zostały opisane jego ręką. Z części tych zdjęć wieje przeraźliwym chłodem.
Danuta Książkiewicz-Bartkowiak
