Partner strategiczny
Nasze zbiory liczą już: 50639 obiektów(y)

Świeci i Grzeje - elektrownia Garbary

W 1925 roku w Poznaniu rozpoczęto budowę wielkiej elektrowni Garbary, która miała na długie lata zapewnić miastu energię elektryczną.  Pod tę inwestycję Magistrat przeznaczył  teren dawnego fortu Czecha na Ostrowie Tumskim. Teren świetny, ponieważ położony w bezpośredniej bliskości torów kolejowych i rzeki Warty, co miało kolosalne zalety – przede wszystkim ułatwiało transport węgla drogą wodną lub lądową, a sąsiedztwo rzeki umożliwiało chłodzenie turbogeneratorów. Zlikwidowano wały fortu, zasypano fosy, podwyższono cały teren powyżej poziomu rzeki. Wykonanie projektu zlecono Spółce Akcyjnej Siła i Światło, a ta zaprosiła do współpracy uznanego już wtedy architekta Stefana Cybichowskiego. Cybichowski wykonał kilkadziesiąt szkiców i rysunków projektowych. Zaproponował kilka rozwiązań kształtu i elewacji budynków elektrowni, uwzględniając fakt, że budowa będzie prowadzona etapami. W pierwszym etapie do użytku oddano kotłownię, maszynownię, rozdzielnię i oczyszczalnię wody chłodzącej. Grząski grunt warciańskiej wyspy wymógł posadowienie budynków na 2187 żelbetowych palach. Projekt Cybichowski wykonał tak, aby miasto w przyszłości mogło w prosty sposób elektrownię powiększyć.

Pierwszy etap budowy elektrowni Garbary zakończył się w 1929 roku i 29 listopada tego roku uruchomiono urządzenia. Aby usprawnić dostawy węgla do elektrowni, zbudowano dwa mosty żelazne na Cybinie i Warcie i tą drogą poprowadzono bocznicę kolejową. Elektrownię wyposażono w czeskie i szwajcarskie turbiny, kotły wyprodukowały fabryki Cegielskiego i Zieleniewskiego. W czasie okupacji Niemcy sprowadzili i zamontowali jeszcze jedną turbinę zamówioną już przed wojną w Czechosłowacji.

Obliczenia miejskich planistów, zakładające, że budynki pierwszego etapu budowy i zamontowane w nich urządzenia wystarczą dla zaspokojenia dostaw energii do domów poznaniaków i przemysłu do 1939 roku, okazały się błędne. Elektrownie rozbudowano już przed wojną, powiększając prawie dwukrotnie maszynownię. Kolejne rozbudowy zakładu miały już miejsce po wojnie.

W 1954 roku ostatecznie wyłączono starą elektrownię na ul. Grobla i Garbary stały się jedynym producentem prądu w mieście. W latach 60. XX wieku elektrownię przebudowano na elektrociepłownię. W 1974 roku ruszył nowy zakład w Karolinie i przejął najpierw produkcję energii cieplnej, a w 1984 roku także elektrycznej. Turbiny elektrowni Garbary po raz ostatni pracowały w 2002 roku, ostatnie ciepło do poznańskich mieszkań z tego zakładu popłynęło w sezonie grzewczym 2015/16. Od kilku lat trwają prace nad planem zagospodarowania pięknych budynków Cybichowskiego, a w CYRYLU można już oglądać jego szkice i rysunki z lat 20. XX wieku przechowywane u miejskiego konserwatora zabytków w Poznaniu i nigdy dotąd nie publikowane. Dzięki nim można prześledzić proces powstawania zakładu, który dzisiaj jest już zabytkiem, a w przyszłości, jeżeli znajdzie się bogaty i mądry inwestor, będzie być może tętniącą życiem mini dzielnicą łączącą Ostrów Tumski z miastem na lewym brzegu Warty.

Danuta Bartkowiak

 

http://cyryl.poznan.pl/kolekcja/685/elektrownia-garbary-projekty-stefana-cybichowskiego-1927-29-fotografie-1929-2016-mkz-i-zbiory-prywatne

 

 
Logo Mykk
Logo FB
Copyright © 2013-2018 Wydawnictwo Miejskie Posnania