Renesansowy ratusz na Starym Rynku przetrwał II wojnę światową w prawie nienaruszonym stanie, dopiero w 1945 roku w czasie walk o Poznań został poważnie uszkodzony – utracił wieżę, a wyższe kondygnacje gmachu uległy prawie całkowitemu wypaleniu. Odbudowa zrujnowanego ratusza, która rozpoczęła się krótko po zakończeniu wojny, była jednym z najważniejszych przedsięwzięć konserwatorskich w Poznaniu i najbardziej prestiżową inwestycją dla peerelowskich władz miasta.
Na początku 1954 roku miasto przygotowywało się do uroczystych obchodów 10-lecia Polski Ludowej, które organizowano 22 lipca. W zamierzeniach decydentów oddanie do użytku odrestaurowanego ratusza miało uświetnić tę rocznicę i być wyrazem sprawczości miejskich włodarzy. Mimo trwającego już kilka lat remontu gmachu zakres robót nadal był ogromny, rozpoczęła się zatem walka z czasem. Na ostatniej prostej w maju 1954 roku na budowie pracowało ponad stu konserwatorów i robotników, a i tak rano w dniu otwarcia czyszczono jeszcze sklepienie Sali Renesansowej.
22 lipca 1954 roku o godzinie 9 z ul. Berwińskiego na Stary Rynek wyruszył prawie dziesięciotysięczny pochód członków organizacji młodzieżowych, sportowców i przodowników pracy. O 10.45 w Sali Renesansowej odświętnie udekorowanego ratusza rozpoczęła się uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej, w czasie której gmach oficjalnie przekazano Muzeum Narodowemu w Poznaniu z przeznaczeniem na siedzibę Muzeum Historii Miasta Poznania. Przewodniczący MRN wręczył symboliczne klucze do ratusza dyrektorowi Muzeum Narodowego prof. Kazimierzowi Malinowskiemu. Z wieży rozległo się bicie zegara, a mieszkańcy po raz pierwszy od zakończenia wojny ujrzeli trykające się koziołki. Po części oficjalnej rozpoczął się program artystyczny. Wystąpił chór Słowiki pod batutą Stefana Stuligrosza, soliści Opery Poznańskiej, orkiestra dęta Zakładów Metalowych im. Józefa Stalina (ZISPO, wcześniej i później Zakłady im. H. Cegielskiego) oraz zespoły rozrywkowe i artyści cyrkowi. Dzieci jeździły na kucykach, a dorośli próbowali sił na strzelnicy. Jednak największym zainteresowaniem cieszyło się nowo otwarte muzeum – tego dnia odwiedziło je ponad dziesięć tysięcy osób. Dzień zakończyły zabawa taneczna i pokaz sztucznych ogni.
Inwestując tak wielkie siły i środki w odbudowę ratusza, władze zdawały sobie sprawę z jego nie tylko zabytkowej, ale także symbolicznej rangi. Nie pomyliły się – uroczystość oddania gmachu do użytku miała niewątpliwie propagandowy charakter, ale dla tysięcy zgromadzonych na Starym Rynku Poznaniaków powrót koziołków na wieżę ratusza oznaczał powrót miasta do normalności.
Jedną z osób, które przyczyniły się do otwarcia ratusza na czas, był Zygmunt Wolniewicz, od 1949 roku wiceprzewodniczący MRN w Poznaniu, a w 1954 roku sekretarz Prezydium tego organu. Nie znalazł się w zespole kierującym odbudową ratusza z ramienia MRN, ale to on nadzorował przygotowania do obchodów 10-lecia Polski Ludowej w mieście i na posiedzeniach Prezydium referował zaawansowanie prac rekonstrukcyjnych gmachu. Na uroczystym posiedzeniu MRN odczytał akt erekcyjny Muzeum Historii Miasta Poznania, a potem odebrał z rąk dyrektora Muzeum Narodowego pamiątkowy medal. To także on przechował przez wiele dziesięcioleci kilka pamiątek z tego dnia i tego wydarzenia. Odziedziczyła je jego córka Ewa, której przekazał miłość do miasta.
Danuta Bartkowiak, Paweł Michalak
